تاریخچه مصرف قهوه در ایران

قبل از اینکه کشورهای دیگر به جذابیت طعم قهوه ایمان بیاورند، ایرانی‌ها از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان قهوه بوده‌اند. قهوه برای اولین بار در زمان صفویه جای خود را در میان نوشیدنی‌های ایرانی باز کرد.

تاریخچه مصرف قهوه در ایران – پیدایش قهوه در خاورمیانه

در خاورمیانه دانه قهوه برای اولین در کشور یمن در قرن ۱۵ شناخته و کشت شد. سپس نوشیدنی قهوه از کشور یمن توسط مسافران به کشور های دیگر خاورمیانه وارد شد. این کشور ها عبارتند از عربستان، ترکیه، ایران، سوریه، لبنان و مصر.

برخی بر این باور هستند که قهوه برای اولین بار در خاورمیانه کشف و بعد به سایر نقاط دنیا منتقل شد.

تاریخچه مصرف قهوه در ایران ؛ پیدایش قهوه در ایران

از آنجایی که چایی جز نوشیدنی های بسیار محبوب ایرانیان است، بسیاری از افراد بر این باورند که چایی زودتر از قهوه به ایران وارد شد. به خصوص که گیاه چایی در کشورمان کشت و برداشت می شود اما قهوه نه. در صورتی که این نظر کاملا اشتباه می باشد.

قهوه بسیار زودتر از چایی (tea) مورد توجه ایرانیان قرار گرفت. این نوشیدنی برای اولین بار توسط زائران مکه در عصر صفویه به ایران وارد شد.

علارغم اینکه این نوشیدنی طعم تلخی داشت اما بسیار زود در بین ایرانیان محبوب شد. در حدی که در دربار شاه عباس مراسم ویژه ای برای قهوه خوردن برگذار می کردند و فردی را هم مسئول آن قرار داده بودند.

منصبی که این فرد داشت از منصب های مهم دربار به حساب می آید. همچنین بلافاصله قهوه خانه هایی در سطح شهرها شکل گرفت. قهوه خانه ها مکان هایی بودند که افراد زیادی در آن جمع می شدند و درباره مسایل مختلف جامعه مانند اقتصاد، سیاست، … صحبت می کردند. به همین روی قهوه خانه ها از مکان های مهم آن زمان بودند.

علاوه بر این ها قهوه در بسیار از مراسم ها جز نوشیدنی های اصلی بود. به ویژه در برخی از شهرهای ایران مانند خوزستان، یزد، کرمان، … . یکی از دلایلی که باعث شد قهوه در کشور ایران و کلا در بین مسلمانان طرفداران زیادی پیدا کند، این بود که قهوه نوشیدنی انرژی بخش غیر الکلی بود.

قهوه خانه ها در اصل به صورت مردمی و عمومی اش در ایران در دوره صفوی شکل گرفت تا زمینه ساز مصرف قهوه در ایران شوند. برخی از سیاحتگران اروپایی که در این دوره به ایران آمده بودند، در سفرنامه های خود از قهوه خانه و چایخانه صحبت کرده اند.

دکتر علی بلو کباشی در مصاحبه ای درباره تاریخچه مصرف قهوه در ایران گفت که قهوه خانه یکی از نهاد های سنتی بود که نیاز مردم آن را در جامعه پدید آورد . به گفته او پیش از ایم که قهوه خانه به صورت یم نهاد عمومی و اجتماعی در جامعه پدید آید , در دربار صفوی و قاجار بیوتی به نام آبدار خانه و قهوه خانه وجود داشتنند که در آن ها انواع شربت ها و عرقی جات و نوشیدنی ها را تهیه میکردند و به  درباریان و میهمانان داخلی و خارجی عرضه می کردند.

یکی از نوشیدنی های دربار قهوه بود . در آغاز , قهوه پزی و قهوه نوشی در ایران عمومیت نداشت و مخصوص درباریان و رجال مملکتی بود . پادشاهان صفوی و قاجاری قهوه چی و قهوه چی باشی داشتند که منصب های درباری به  شمار میرفتند.

کم کم قهوه خانه به محیط بیرون از دربار و خانواده های اشرافی و اعیانی راه یافت و قهوه نوشی درجامعه و میان مردم شکل گسترده تر یافت.

در ایران قهوه خانه به صورت مردمی و عمومی اش در دوره صفوی شکل گرفت . برخی از سیاحت گران اروپایی که در این دوره به ایران آمده بودند در سفرنامه های خود از قهوه خانه و چایخانه صحبت کرده اند.

اولئاریوس سیاح آلمانی که در ۱۰۴۷ قمری مطابق ۱۶۳۷ میلادی به ایران سفر کرده بود از چایخانه ختایی و قهوه خانه و تاریخچه مصرف قهوه در ایران  صحبت میکند .

در اولی چای از نوع چای وارداتی از چین و در دومی قهوه می پختند و مشتریان می دادند . قبل از این که قهوه خانه و چایخانه به عنوان یک مکان عمومی در محیط بیرون از خانه و در بازار و کوی و برزن شکل بگیرد و مردان خانواده را از هر گروه , لایه و قشر به خود جذب کند , مردان ما در جامعه کشاورزی و کارگری آن زمان , جایی برای جمع شدن نداشتند .

مردم حرفه ای مختلف از تاجر و بازرگان گرفته تا صنعتگر و پیشه ور . کارگر معمولا در خانه های یکدیگر یا بزرگ و نقیب صنعت جمع می شوند . با شکل گرفتن قهوه خانه این نهاد توانست محفل مناسبی برای جمع شدن افراد در صنعت جامعه بشود.

اولین قهوه خانه های ایران در شهر قزوین و در زمان شاه تهماسب پدید آمپد و در اصفهان در زمان شاه عباس توسعه یافت .

نخستین قهوه خانه ها در اصفهان بیشتر در ضلع شمال میدان نقش جهان در سردر و در بازار قیصریه و زیر طاق نماها دیده میشدند.

تاریخچه مصرف قهوه در ایران ؛ اولین نوشیدنی قهوه در ایران

اولین نوشیدنی های قهوه که در ایران رواج پیدا کردند، مانند سایر نقاط دنیا قهوه ترک و قهوه عربی بود. توجه داشته باشید قهوه ترک و قهوه عربی نوعی از روش دم آوری قهوه می باشند، نه نوع دانه قهوه.

با ورود چایی، کم کم نوشیدن قهوه کمرنگ شد، ولی در چند سال اخیر باز محبوبت خود را بدست آورد. هرچند که هنوز چایی نوشیدنی اول ایرانیان می باشد، اما قهوه با تنوع بسیار زیادی که پیدا کرده است به یک رقیب خیلی جدی برای چایی تبدیل شده است.

این نوشیدنی قهوه‌ای و جذاب توانست تا ایران را به یک شبکه جهانی و اقتصادی وارد کند. این ماده سیاه و تلخ تا قبل از قرن نوزدهم، یکی از جذاب‌ترین نوشیدنی‌ها در سراسر جهان شناخته می‌شد.

تاریخچه مصرف قهوه در ایران ؛ شاید باورش سخت باشد ولی قهوه در کشور ما برای قرن‌های متوالی به عنوان یک نوشیدنی بسیار محبوب شناخته می‌شده است. امروزه مشارکت کشور ایران در تجارت جهانی قهوه و صنعت قهوه  چیزی در حدود صفر است، در حالی که در قرن‌های گذشته، ایرانی‌ها به عنوان قهوه خورهای بسیار حرفه‌ای در خاورمیانه شناخته می‌شدند.

امروزه نوشیدن قهوه در ایران به مکان‌های خاص و با افراد خاص محدود شده است. در واقع در سال‌های اخیر نوشیدن قهوه به رفتن به کافه‌هایی با فضاهای متفاوت محدود شده است و معمولاً جوانان و کسانی که قصد رسیدن به تناسب اندام دارند، از قهوه استفاده می‌کنند. به طور کلی اگر فرض کنیم که هر لیوان قهوه چیزی در حدود ۷ گرم قهوه داشته باشد، مصرف کلی ایران در سال ۲۰۲۰ چیزی در حدود ۱.۱ بیلیون در سال برآورده شده است. با توجه به افزایش جمعیت و کاهش نرخ مصرف قهوه می‌توان بخش گمرک و افراد کوثر در قیمت گذاری قهوه را تا حدی مسئول کاهش مصرف قهوه دانست.

امیدواریم مطلب فوق درباره تاریخچه مصرف قهوه در ایران ، برای شما عزیزان مفید بوده باشد